ABD ile Suudi Arabistan arasında geçen ay imzalanan sivil nükleer enerji anlaşmasında yeni bir aşamaya geçildi. ABC News'in konuya yakın iki kaynağa dayandırdığı haberine göre, Trump yönetimi önerilen anlaşmayı pazartesi günü resmen ABD Kongresi'ne iletti. €âAncak Washington'ın Riyad'a yönelik önemli bir siyasi şartı bulunuyor.
Bir Trump yönetimi yetkilisi ABC News'e yaptığı açıklamada Başkan Trump'ın tutumunda değişiklik olmadığını belirterek anlaşmanın Suudi Arabistan'ın İbrahim Anlaşmaları'na katılması halinde ilerleyebileceğini söyledi.
ANLAŞMA 22 TEMMUZ'DA İMZALANDI
ABD Enerji Bakanlığı'nın açıklamasına göre tarihi nükleer işbirliği anlaşması 22 Temmuz 2026'da ABD Enerji Bakanı Chris Wright ile Suudi Arabistan Enerji Bakanı Prens Abdulaziz bin Salman tarafından imzalandı.
ABD Atom Enerjisi Yasası'nın 123. maddesi kapsamında hazırlanan anlaşma, Washington ile Riyad arasında uzun vadeli sivil nükleer işbirliğinin hukuki temelini oluşturuyor.
ABD Enerji Bakanlığı anlaşmayı, iki ülke arasında onlarca yıl sürmesi ve milyarlarca dolarlık yatırımlara zemin hazırlaması öngörülen bir ortaklık olarak tanımladı.
Anlaşmayla Amerikan şirketlerinin Suudi Arabistan'ın geliştirmeyi planladığı nükleer enerji altyapısında önemli rol üstlenmesinin önü açılıyor.
TRUMP BİR GÜN SONRA İSRAİL ŞARTINI KOYDU
Ancak anlaşmanın imzalanmasından yalnızca bir gün sonra Trump, metnin geleceğini doğrudan İsrail-Suudi Arabistan ilişkilerine bağlayan bir açıklama yaptı.
Trump, 23 Temmuz'da Suudi Arabistan'ın İbrahim Anlaşmaları'na katılmaması durumunda nükleer anlaşmanın ilerlemeyeceğini duyurdu.
ABC News'e göre bu şart, Wright ile Prens Abdulaziz bin Salman tarafından bir gün önce imzalanan anlaşmanın orijinal metninde bulunmuyordu.
Trump daha sonra yaptığı açıklamalarda ise Riyad'ın İbrahim Anlaşmaları'na katılması koşulunun taraflarca başından beri bilindiğini savundu.
SUUDİ ARABİSTAN İÇİN KRİTİK ŞART
İbrahim Anlaşmaları'na katılım, Suudi Arabistan'ın İsrail'le diplomatik ilişkilerini normalleştirmesi anlamına geliyor.
Ancak Riyad yönetimi uzun süredir İsrail'le normalleşmenin Filistin devletinin kurulmasına yönelik güvenilir ve geri döndürülemez bir süreçle bağlantılı olması gerektiğini savunuyor.
Suudi Arabistan'ın eski ABD Büyükelçisi Michael Ratney de Riyad'ın bu konudaki pozisyonunun değişmediğine dikkat çekerek nükleer anlaşmanın tek başına Suudi yönetiminin İsrail'le normalleşme hesabını değiştirmesinin beklenmediğini ifade etti.
Bu nedenle Trump'ın sonradan açıkladığı şart, anlaşmanın uygulanmasının önündeki en önemli siyasi başlıklardan biri haline geldi.
TÜRKİYE VE PAKİSTAN'LA MEKKE PAKTI
Washington-Riyad hattındaki bu süreç devam ederken Suudi Arabistan'ın bölgesel güvenlik politikasında dikkat çekici bir gelişme daha yaşandı.
Suudi Arabistan, 7 Ağustos'ta Türkiye ve Pakistan ile Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı imzaladı.
Mekke'de imzalanan anlaşmayla üç ülke, taraflardan birine yönelik saldırının tüm taraflara yapılmış sayılması esasına dayalı ortak savunma yaklaşımını benimsedi.
Anlaşma; ortak caydırıcılığın güçlendirilmesi, savunma işbirliğinin derinleştirilmesi ve terörle mücadelede koordinasyonun artırılmasını öngörüyor.
Böylece Riyad, bir taraftan Washington'la nükleer enerji alanında uzun vadeli stratejik ortaklık kurmaya çalışırken diğer taraftan Türkiye ve Pakistan'la yeni bir bölgesel savunma mekanizmasının içinde yer aldı.
Trump'ın İbrahim Anlaşmaları şartı Mekke Paktı'nın imzalanmasından yaklaşık iki hafta önce açıklanmış olsa da, Suudi Arabistan'ın yeni savunma yönelimi Washington-Riyad-İsrail üçgenindeki gelişmeleri daha yakından izlenen bir başlık haline getirdi.
KONGRE'DE 90 GÜNLÜK SÜREÇ
Nükleer anlaşmanın Kongre'ye gönderilmesiyle ABD Atom Enerjisi Yasası'nın 123. maddesinde öngörülen inceleme süreci de başladı.
Kongre Araştırma Servisi'nin prosedüre ilişkin açıklamasına göre bu tür anlaşmalarda Kongre'nin toplam 90 günlük kesintisiz oturum süresi bulunuyor.
Metin, başta Senato Dış İlişkiler Komitesi ile Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi olmak üzere Kongre tarafından incelenecek.
maddenin gerekli koşullarını karşılayan bir anlaşma, inceleme sürecinde Kongre tarafından yasal olarak engellenmediği takdirde yürürlüğe girebiliyor.
URANYUM ZENGİNLEŞTİRME TARTIŞMASI
Anlaşmanın en tartışmalı bölümlerinden biri ise Suudi Arabistan'ın gelecekte kendi topraklarında uranyum zenginleştirip zenginleştiremeyeceği.
ABC News'e konuşan ABD'li yetkililere göre anlaşmanın yapısı, Riyad'ın gelecekte ülke içinde uranyum zenginleştirme ihtimalini tamamen ortadan kaldırmıyor. Bu durum nükleer silahların yayılmasını önleme politikaları açısından tartışmalara yol açıyor.
The Wall Street Journal ise anlaşmada, Suudi Arabistan'da bir uranyum zenginleştirme tesisinin ekonomik ve teknik uygulanabilirliğini değerlendirmek üzere iki yıllık bir fizibilite çalışmasının bulunduğunu bildirdi.
Trump ise bu tartışmaya geçen ay yaptığı açıklamayla karşı çıktı ve anlaşma kapsamında Suudi Arabistan'da uranyum zenginleştirilmesine izin verilmeyeceğini söyledi.
ABD Enerji Bakanlığı da anlaşmanın sivil nükleer enerji ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi hedefleri üzerine kurulduğunu belirtiyor.
NEDEN ŞİMDİ KONGRE'YE GÖNDERİLDİ?
Washington'da yanıt bekleyen sorulardan biri de anlaşmanın imzalanmasından bir aydan fazla süre geçtikten sonra neden şimdi Kongre'ye gönderildiği.
ABC News, Suudi Arabistan'ın İbrahim Anlaşmaları'na katılmaya hazır olduğuna ilişkin kamuoyuna herhangi bir işaret vermemesine rağmen yönetimin metni Kongre'ye iletmesinin zamanlamasının henüz açıklığa kavuşmadığını belirtti.
Trump yönetimi ise İsrail'le normalleşme konusundaki şartın geçerliliğini koruduğunu vurguluyor.
Böylece ABD-Suudi Arabistan nükleer anlaşmasının önünde artık iki ayrı süreç bulunuyor: Kongre'deki 90 günlük inceleme ve Riyad'ın İbrahim Anlaşmaları konusunda vereceği siyasi karar.
