ABD Başkanı Donald Trump'ın sosyal medya hesabı "üzerinde müzakere edilebilir bir temel" diyerek kabul ettiği İran'ın 10 maddelik teklifinin ayrıntıları sızdı. Kapsamı sadece ABD-İran ilişkilerini değil, tüm Orta Doğu'yu ilgilendiren bu taslak, hem bölgesel bir ateşkesi hem de ağır mali tazminat taleplerini içeriyor.
Diplomatik kaynaklardan sızan belgelere göre, İran'ın masaya koyduğu şartlar sadece kendi sınırlarını güvence altına almayı değil, "Direniş Ekseni" olarak adlandırdığı bölgedeki müttefiklerini de korumayı hedefliyor.
"YENİDEN İNŞA MALİYETİ" VE "NÜKLEER TAAHHÜT"
Planın en dikkat çekici kısımlarını karşılıklı verilecek büyük tavizler oluşturuyor. İran tarafı, 9. maddede Batı'nın yıllardır en büyük endişesi olan nükleer programla ilgili geri adım atarak "herhangi bir nükleer silah sahibi olmak istemeyeceğini" resmi olarak kabul ediyor.
Buna karşılık İran, Batı'dan ağır bir bedel talep ediyor. Planın 6. maddesinde yer alan "İran'ın yeniden inşa maliyetinin tamamen karşılanması" talebinin, Washington ve Tel Aviv hattında nasıl karşılanacağı ve bu devasa faturanın kim tarafından ödeneceği müzakerelerin en çetin geçecek kısımlarından biri olarak görülüyor.
İŞTE MASADAKİ 10 MADDELİK PLANIN TAM METNİ:
İki haftalık diplomatik sürecin kaderini belirleyecek olan o kritik 10 madde şu şekilde sıralanıyor:
1. Irak, Lübnan ve Yemen'e karşı yürütülen savaşın tamamen durdurulması.
2. İran'a karşı savaşın herhangi bir zaman sınırlaması olmaksızın, kalıcı ve nihai olarak durdurulması.
3. Bölgedeki tüm silahlı anlaşmazlıkların ve çatışmaların sona erdirilmesi.
4. Küresel ticaretin kilit noktası olan Hürmüz Boğazı'nın yeniden deniz trafiğine açılması.
5. Hürmüz Boğazı'nda güvenli bir seyir özgürlüğünün sağlanması adına yeni bir protokol ve katı koşulların belirlenmesi.
6. Savaş süresince İran'da oluşan hasarların ve yeniden inşa maliyetlerinin tamamen karşılanması.
7. İran'a uygulanan tüm uluslararası yaptırımların kaldırılmasına tam bağlılık gösterilmesi.
8. ABD bankalarında ve sisteminde dondurulan İran fonlarının ve tüm mal varlıklarının derhal serbest bırakılması.
9. İran'ın, herhangi bir nükleer silah sahibi olmak istemeyeceğini açıkça taahhüt etmesi.
10. Yukarıdaki 9 şartın kabul edilmesinin ardından, tüm cephelerde genel ateşkesin derhal yürürlüğe girmesi.
14 GÜNLÜK SÜRE YETECEK Mİ?
İran'ın sunduğu bu 10 madde, Orta Doğu'da on yıllardır süren karmaşık denklemlerin tamamını çözmeyi hedefleyen oldukça iddialı bir paket. Başkan Trump, geçmişteki anlaşmazlık noktalarının neredeyse tamamı üzerinde mutabakata varıldığını iddia etse de; yaptırımların kaldırılması, Lübnan-Yemen cephesindeki durum ve "savaş tazminatı" niteliğindeki yeniden inşa maliyetleri gibi konuların 14 gün içinde nasıl nihayete erdirileceği uluslararası kamuoyunda büyük bir merak konusu.
Müzakere masasında ayrıca İran Dışişleri Bakanı Arakçi'nin işaret ettiği "ABD'nin 15 maddelik karşı teklifi" de bulunuyor. Önümüzdeki iki hafta, Orta Doğu'nun ya kalıcı bir barışa ya da geri dönüşü olmayan bir savaşa sürükleneceği tarihi bir diplomasi trafiğine sahne olacak.
