Açık Kaynak İstihbaratı (OSINT) araştırmacıları ve gazeteciler son on yıldır savaşların sis perdesini aralamak ve hükümetlerden hesap sormak için ticari uydu görüntülerine güveniyordu. Ancak The Economist'in son raporuna göre, Orta Doğu'da şeffaflık çağı hızla geriye sarıyor. Ortadoğu'daki savaşın boyutları her geçen gün büyürken, dünyanın en büyük Dünya gözlem uydu filosunu işleten Planet Labs ve eskiden Maxar olarak bilinen Vantor gibi dev şirketler, çatışma bölgelerine dair yüksek çözünürlüklü görüntü yayınlarını sessiz sedasız kısıtladı.
Karartma, 6 Mart günü kimliğinin gizli kalmasını isteyen bir araştırmacının, bir gün önce erişebildiği İran kıyı şeridi görüntülerine artık ulaşamadığını fark etmesiyle ortaya çıktı. Savaşın başlamasıyla birlikte Orta Doğu görüntülerine önce dört günlük bir gecikme (delay) koyan Planet Labs, bu süreyi aniden tüm savaşı kapsayacak şekilde iki haftaya çıkardı. Bu kısıtlama sadece Körfez ülkelerini değil, İran'ın tamamını ve ABD ile müttefiklerinin bölgedeki tüm uzak üslerini de kapsıyor.
RESMİ GEREKÇE 'GÜVENLİK', ASIL ŞÜPHE 'TRUMP'IN BASKISI'
Eskiden beri hassas bölgeler konusunda rakiplerine kıyasla daha şeffaf olan Planet Labs, müşterilerine gönderdiği mesajda bu politika değişikliğini "şeffaflık taahhüdü ile görüntülerimizin müttefik güçlere veya sivillere zarar verecek saldırıları planlamak için kullanılma riskini sınırlama sorumluluğumuzu dengelemek" sözleriyle savundu. California'daki Middlebury Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü'nden (MIIS) Jeffrey Lewis, İran'ın önceki tek seferlik saldırılarının aksine bu savaşta dalgalar halinde füze fırlattığını belirterek, uydu görüntülerinin kalite ve miktarının "savaş hasarı değerlendirmesi ve hedef belirleme" için son derece kullanışlı olduğunu ifade ediyor.
Ancak bu güvenlik gerekçesi, İran'ın kendi içindeki görüntülerin neden kısıtlandığını tam olarak açıklamıyor. The Economist'e konuşan sektörden bir kaynak, kısıtlama kararının, ABD'nin İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunu ele geçirmeye yönelik potansiyel bir "kara operasyonu" veya baskın düzenleyebileceğine dair söylentilerin ardından geldiğini iddia etti. Dahası, kararın "bağımsız" alındığı iddia edilse de, Trump yönetiminin casus uydular inşa eden Ulusal Keşif Ofisi (NRO) aracılığıyla uydu şirketlerine özel olarak baskı yaptığı biliniyor. Bazı uzmanlar, asıl amacın sadece operasyonel güvenlik değil, aynı zamanda ABD ve müttefiklerinin kayıplarını ortaya çıkaran görüntüleri örtbas etmek olduğundan şüpheleniyor. Nitekim savaşın ilk günlerinde yayınlanan açık kaynaklı görüntüler, İran'ın ABD radarlarına, askeri üslerine ve petrol rafinerilerine nokta atışı isabet sağladığını gözler önüne sermişti.
MEYDAN 'YAPAY ZEKAYA' KALIYOR
Bu karartmanın sivil ve küresel güvenlik açısından bedeli ise oldukça ağır. Araştırmacılar, kısıtlamalar nedeniyle Birleşmiş Milletler nükleer gözlemcisi IAEA tarafından artık bizzat denetlenemeyen Buşehr'deki reaktör gibi kritik nükleer tesisleri izlemenin çok daha zorlaştığını belirtiyor.
Gerçek görüntülerin engellenmesi, devasa bir bilgi vakumu yaratarak meydanı "yapay zeka (AI) üretimi sahte görsellere" bırakıyor. Geçtiğimiz günlerde İran merkezli Tehran Times gazetesi, Bahreyn'deki bir ABD üssünde parçalanmış bir radar kubbesini (radome) gösterdiği iddia edilen tamamen yapay zeka ile üretilmiş sahte bir fotoğraf yayımladı.
Avrupa Birliği'ne ait Airbus veya Çin'e ait Jilin-1 ve Siwei gibi alternatif uydu ağları bulunsa da uzmanlar bu sistemlerin bölgeyi tarama sıklığının yetersiz olduğunu vurguluyor. Görüntü karartması aynı zamanda savaş suçlarının belgelenmesini de engelliyor. Savaşın ilk günü olan 28 Şubat'ta ABD'ye ait Tomahawk füzelerinin İran'ın Minab kentindeki bir kız okuluna isabet ettiği iddiaları, gazeteciler tarafından video kayıtları ve Planet'in sağladığı uydu görüntüleri eşleştirilerek doğrulanabilmişti. Uzmanlar, yeni sansür politikasıyla birlikte sivillerin zarar gördüğü bu tür olayları soruşturmanın ve taraflardan hesap sormanın artık neredeyse imkânsız hale geleceği uyarısında bulunuyor.
