Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın Mart 2026 ödemeler dengesi verilerini açıklamasının ardından ekonomistlerden dikkat çeken değerlendirmeler geldi.
Merkez Bankası verilerine göre cari işlemler hesabı mart ayında 9 milyar 672 milyon dolar açık verdi. Altın ve enerji hariç cari işlemler hesabında da 3 milyar 886 milyon dolarlık açık kaydedildi. Ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığı ise mart ayında 9 milyar 515 milyon dolar oldu.
Yıllıklandırılmış verilere göre mart ayında cari açık yaklaşık 39,7 milyar dolara yükselirken, ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığı 77,8 milyar dolar seviyesine çıktı. Hizmetler dengesi yıllık bazda 63,1 milyar dolar fazla verse de dış ticaret kaynaklı baskı cari denge üzerinde belirleyici oldu.
HAKAN KARA: 100 MİLYAR DOLARA UZANAN FİNANSMAN İHTİYACI
Merkez Bankası eski Başekonomisti Prof. Dr. Hakan Kara, cari açıktaki eğilimin oldukça yüksek bir dış finansman ihtiyacına işaret ettiğini söyledi.
Kara, mevsimsellikten arındırılmış aylık cari açık trendinin 5 milyar dolar olduğunu belirterek, bu temponun yıllık bazda 60 milyar dolarlık cari açığa karşılık geldiğini ifade etti.
Enerji fiyatlarının ilave etkisiyle bu rakamın 70 milyar dolara çıkabileceğini belirten Kara, net hata noksan kalemini de dikkate alarak şu uyarıda bulundu:
“Cari işlemler açığının aylık mevsimsel düzeltilmiş aylık trendi 5 milyar dolar. Bu bizi yıllık 60 milyar dolara götürür. Enerji fiyatlarının ilave etkisi ile 70 milyar dolar. Üstüne 30 milyar net hata noksanı koyun eder 100 milyar dolar. Daha borç finansmanını eklemedim. Bilmem anlatabildim mi?”
İRİS CİBRE: KUR POLİTİKASI ARTIK ZARAR VERİYOR
Ekonomist İris Cibre de dış ticaret miktar göstergelerindeki bozulmaya dikkat çekti. Cibre, ihracat ile ithalat miktarı arasındaki marjın Covid döneminden bu yana ilk kez bu kadar daraldığını belirtti.
Türkiye’nin “pahada yüksek ama miktarı düşük ihracat” modelinin aylardır sürdüğünü ifade eden Cibre, savaşın da etkisiyle mevcut görünümün önemli bir negatif sinyal verdiğini söyledi.
Cibre, kur politikasına ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:
“İhracat ile ithalat miktarı arasındaki marj Covid’den beri ilk defa bu seviyede daraldı. Pahada yüksek ama miktarı düşük ihracat modelimiz aylardır devam ediyor ama savaşın da katkısı ile bu görünüm önemli negatif sinyal. Kur politikası artık zarar veriyor. Ama, bu politika da değiştirilemez. Öyle bir sıkışma...”
HAYRİ KOZANOĞLU: OVP TAHMİNİ İLK ÜÇ AYDA AŞILDI
Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu ise açıklanan verileri Orta Vadeli Program hedefleriyle karşılaştırdı. Kozanoğlu, OVP’de 2026 yılı için cari açık tahmininin 22,3 milyar dolar olduğunu, ancak yılın yalnızca ilk üç ayında cari açığın 23,7 milyar dolara ulaştığını belirtti.
Kozanoğlu, bu tablonun mevcut kur politikasının sürdürülebilir olmadığını gösterdiğini savundu:
“Orta Vadeli Program’da 2026’ya ilişkin cari açık tahmini 22,3 milyar dolardı. Sırf yılın ilk 3 ayının Ocak-Mart cari açığı 23,7 milyar dolar oldu. Bu veri bile tek başına, bu kur rejiminin yürümediğini gösteriyor.”
REZERVLERDE SERT DÜŞÜŞ DE DİKKAT ÇEKTİ
Ödemeler dengesi raporunda yalnızca cari açık değil, finansman tarafındaki gelişmeler de dikkat çekti. Mart ayında portföy yatırımlarında 14 milyar 800 milyon dolarlık net çıkış yaşandı. Yurt dışı yerleşikler hisse senedi piyasasında 1 milyar 79 milyon dolar, devlet iç borçlanma senetlerinde ise 6 milyar 399 milyon dolar net satış yaptı.
Aynı ay resmi rezervlerde 43 milyar 420 milyon dolarlık net azalış kaydedildi. Yıllıklandırılmış verilere göre Merkez Bankası net rezerv azalışı 52,5 milyar dolar oldu.
KUR POLİTİKASI VE DIŞ FİNANSMAN TARTIŞMASI BÜYÜYOR
Ekonomistlerin ortak uyarısı, cari açıktaki hızlı artışın kur politikası, dış finansman ihtiyacı ve rezervler üzerindeki baskıyı artırdığı yönünde oldu.
Mart verileri, dış ticaret açığının cari dengeyi bozduğunu, hizmet gelirlerinin bu baskıyı sınırlasa da yeterli olmadığını gösterdi. Ekonomistlere göre mevcut eğilim sürerse yılın devamında cari açık ve dış finansman ihtiyacı ekonomi yönetiminin en kritik başlıklarından biri haline gelecek.
