Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB), 2025 yılı gelirlerine ilişkin yıllık gelir vergisi beyanname verme süresinin dolmasına sayılı günler kala, vergi denetiminde dijital bir dönüşüm başlattı. 31 Mart tarihinde sona erecek beyan dönemi öncesinde, yapay zeka destekli analiz sistemleri devreye alınarak beyan dışı bırakılan veya düşük gösterilen kazançlar mercek altına alındı.
BEYAN İÇİN SON 3 GÜN: TÜM GELİR UNSURLARI TAKİPTE
Mükelleflerin kira gelirleri (gayrimenkul sermaye iradı), ücretler, faiz ve temettü gibi menkul sermaye iratları ile değer artış kazançlarını eksiksiz bildirmesi gerekiyor. GİB bünyesinde geliştirilen yeni nesil sistemler; bankalar, finans kuruluşları, kamu kurumları ve özel sektörden gelen verileri tek bir merkezde toplayarak devasa bir veri havuzu oluşturuyor. Bu veriler üzerinden yapılan çapraz kontrollerle, mükelleflerin beyanları ile fiili ekonomik faaliyetleri, para akışları ve işlem hacimleri saniyeler içinde karşılaştırılabiliyor.
ZARAR BEYAN EDEN VE DÜŞÜK MATRAHLI İŞLETMELERE YAKIN TAKİP
Yapay zeka sistemleri, gelir ile beyan arasındaki uyumsuzlukları ve sektörel ortalamalardan sapan finansal davranışları anında tespit ediyor. Bu kapsamda denetim önceliği şu gruplara veriliyor:
-
SÜREKLİ ZARAR BİLDİRENLER: Ticari hayatın olağan akışına aykırı şekilde uzun süre zarar veya çok düşük kâr beyan eden işletmeler.
-
UYUMSUZ VERİLER: Banka ve POS cihazı kayıtları ile beyan edilen rakamlar arasında çelişki bulunan mükellefler.
-
SEKTÖREL SAPMALAR: Ciro dalgalanmaları ve harcama alışkanlıkları kendi sektörüyle örtüşmeyen yapılar riskli grup olarak kodlanıyor.
-
GAYRİMENKUL VE KİRA GELİRLERİNDE MEVA DÖNEMİ
Taşınmaz piyasasındaki kayıt dışılığı önlemek amacıyla Mekansal Veri Analizi (MEVA) Projesi etkinleştirildi. Uydu görüntüleri, tapu kayıtları ve coğrafi bilgi sistemlerinin entegre edildiği bu sistemle şunlar analiz ediliyor:
-
DEĞER ANALİZİ: Taşınmazın konumu, imar durumu ve metrekare birim değerleri üzerinden bölgesel fiyat analizleri yapılıyor. Piyasa değerinin altında gösterilen satış bedelleri "anomali" olarak işaretleniyor.
-
KİRA DENETİMİ: Saha çalışmalarıyla desteklenen süreçte; elektrik, su ve doğalgaz abonelik verileri incelenerek taşınmazın fiili kullanım durumu saptanıyor. Tüketim yoğunluğu ve abonelik sürekliliği üzerinden kira ilişkisinin varlığı yüksek doğrulukla teyit ediliyor.
-
MENKUL KIYMETLER VE TEMETTÜ GELİRLERİ MERCEK ALTINDA
Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) verileriyle entegre olan sistem, hisse senedi işlemleri, kar payı dağıtımları ve portföy büyüklüklerini detaylıca izliyor. Özellikle yüksek gelir grubundaki mükelleflerin yatırım davranışları ve gelir akışları üzerinden kapsamlı risk profilleri oluşturularak, eksik beyanlar hızlıca saptanıyor.
BAKAN ŞİMŞEK’TEN "CEZAİ İŞLEM" UYARISI
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede vergiye gönüllü uyumun önemine dikkat çekti. Gelişmiş analiz sistemlerinin uyumsuzlukları tespit etme kabiliyetinin arttığını vurgulayan Şimşek, şu uyarılarda bulundu:
-
"Mükelleflerimizin cezalı tarhiyat, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi gibi mali yaptırımlarla karşılaşmaması için beyannamelerini son gün yoğunluğunu beklemeden gözden geçirmeleri önem taşıyor."
