Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), ekonomi literatürüne ve piyasa analizlerine katkı sağlayacak "Türkiye'de Enflasyonun Ana Eğilimini Ölçmeye Yönelik Yeni Bir Yöntem" başlıklı yeni bir çalışma tebliği yayımladı. Banka ekonomistleri tarafından hazırlanan çalışmada, Türkiye’nin karmaşık enflasyon dinamiklerini daha hassas bir süzgeçten geçirmek amacıyla geliştirilen Çok Değişkenli Gözlenmeyen Bileşenler – Stokastik Oynaklık ve Aykırı Değer Düzeltmeli (MUCSVO) modeli kamuoyuna tanıtıldı.
GEÇİCİ ŞOKLARDAN ARINDIRILMIŞ YÜKSEK ÖNGÖRÜ PERFORMANSI
Yayımlanan tebliğde, MUCSVO modelinin temel amacının enflasyon verileri içerisindeki gürültüyü temizlemek ve fiyat artışlarının "çekirdek" ya da "kalıcı" kısmını daha sağlıklı ölçmek olduğu vurgulandı. Modelin en dikkat çekici özelliği, verideki aykırı değerleri (outliers) düzeltme ve stokastik oynaklığı hesaba katma yeteneği olarak öne çıkıyor.
Çalışmada elde edilen bulgular, bu yeni ölçütün mevcut yöntemlere kıyasla şu avantajları sunduğunu ortaya koydu:
-
Geçici Şok Ayrıştırması: Arızi fiyat hareketleri ve geçici dışsal şoklar model tarafından etkin bir şekilde ana eğilimden izole ediliyor.
-
Tahmin Gücü: Yeni göstergenin, özellikle üç ayı aşan orta vadeli tahmin ufuklarında diğer göstergelere oranla daha yüksek bir öngörü performansı sergilediği kaydedildi.
HİZMET SEKTÖRÜ: ENFLASYONUN ANA BELİRLEYİCİSİ
TCMB’nin analizinde, enflasyonun sektörel dağılımına ve bu sektörlerin genel eğilim üzerindeki ağırlığına dair çarpıcı veriler paylaşıldı. Tüketim sepetindeki ağırlığı yüzde 31 olan hizmet grubunun, enflasyonun ana eğilimine katkısının yüzde 55 seviyesinde olduğu belirlendi. Bu veri, hizmetler sektörünün Türkiye’deki enflasyonist sürecin en kritik bileşeni ve belirleyicisi olduğunu somut bir şekilde ortaya koydu.
2018 SONRASI ARTAN OYNAKLIK VE BELİRSİZLİK
Araştırmada, Türkiye ekonomisinin son yıllarda içinden geçtiği süreçlere de model üzerinden ışık tutuldu. Özellikle 2018 yılı sonrasındaki dönemde, geçici enflasyon bileşeninin oynaklığında (volatilite) çok belirgin bir artış yaşandığı tespit edildi. Bu durumun nedenleri olarak şunlar sıralandı:
-
Sıklaşan makroekonomik şoklar.
-
Artan genel belirsizlik ortamı.
-
Enflasyonun temel eğilimini tespit etmeyi zorlaştıran veri sapmaları.
ENFLASYONUN KALICI BİLEŞENİNDE DÜŞÜŞ SİNYALİ
Modelden elde edilen somut rakamlar, Türkiye’de enflasyonun kalıcı bileşeninde bir gerileme yaşandığını gösteriyor. Çalışma sonuçlarına göre:
-
Ekim 2023 döneminde 3,9 seviyesinde olan enflasyonun kalıcı bileşeni,
-
Haziran 2025 itibarıyla 2,2 düzeyine kadar geriledi.
PARA POLİTİKASI TASARIMI VE STRATEJİK ÖNEM
TCMB çalışmasında, MUCSVO yaklaşımının sadece bir analiz aracı değil, aynı zamanda para politikası tasarımını güçlendirecek stratejik bir veri kaynağı olduğu ifade edildi. Enflasyondaki katılığın (atâletin) daha iyi anlaşılması için sektörel ayrıştırmanın kritik önemde olduğu belirtilirken, yeni modelin Merkez Bankası’nın mevcut gösterge setine "tamamlayıcı" bir nitelik kazandırdığı vurgulandı.
